[neidio i'r prif gynnwys | skip to main content]

Cwrwgl, Y

Manylion a Disgrifiad y Llyfr | Book Details & Description

  • ISBN: 9781845270377
  • Awdur: J. Geraint Jenkins
  • Cyhoeddi Mehefin 2006
  • Addaswyd/Cyfieithwyd gan Elisabeth Lloyd Davies, William Lloyd Davies.
  • Fformat: Clawr Meddal, 209x147 mm, 140 tudalen

Addasiad a diweddariad o 'The Coracle'. Hanes y cwrwgl a'i gynhyrchwyr; manylion y grefft a lleoedd/digwyddiadau, sy'n arddangos cyryglau.

Adolygiad Gwales
Yn y gyfrol newydd hon am y cwrwgl, ceir cyfle gwych i ddarllen am ddarn o hanes sydd yn prysur ddiflannu. Ynddi cofnodir hanes pysgota â chwrwgl, sef hen ddull o bysgota a oedd yn hynod boblogaidd yng Nghymru am ganrifoedd.

Dros y blynyddoedd diwethaf, mae’r grefft wedi lleihau’n gyflym iawn, ac erbyn heddiw mae pysgota â chwrwgl wedi’i gyfyngu i dair afon yn y gorllewin, sef afonydd Teifi, Tywi a Thaf. Hyd yn oed ar yr afonydd hyn, bu lleihad sylweddol yn ddiweddar, ac er bod pentref Cenarth, ar afon Teifi, yn talu teyrnged o hyd i’r hen ddiwydiant, ers 1972 nid oes un pysgotwr gyda chwrwgl wedi gweithio o’r pentref hwnnw.

Yn y llyfr hwn, fodd bynnag, cawn gymryd cam yn ôl i’r gorffennol pell, i gyfnod pan oedd cynifer o bysgotwyr â chwryglau mewn pentrefi fel Cenarth, fel bod sylwebydd cyfoes wedi ysgrifennu, ‘There is scarcely a cottage in the neighbourhood without its coracle hanging by the door’. Sonnir am bysgota â chwryglau mor bell yn ôl â’r seithfed ganrif, yng ngherdd y Gododdin gan Aneirin. Yn ddiweddarach mae tystiolaeth ynglŷn â’r defnydd o gwryglau i’w weld mewn cywyddau canoloesol gan Ifan Fychan ab Ifan ab Adda, a Maredudd ap Rhys.

Wedi edrych ar gyfnod cynnar iawn, mae’r penodau cyntaf yn symud ymlaen i drafod agweddau gwahanol o’r diwydiant yn fwy manwl. Edrychir ar ba fath o rwyd a gâi ei defnyddio wrth bysgota, a sut yr oedd y pysgotwyr yn mynd ati i’w creu ac i’w defnyddio’n effeithiol. Mae ffotograffau lliw a diagramau yn dangos sut oedd mynd ati i baratoi llawr y cwrwgl, sêt y cwrwgl, a’r plethwaith cymhleth oedd yn creu corff y cwrwgl.

Un bennod ddiddorol iawn yn y llyfr yw’r un sy’n sôn am y termau a ddefnyddid gan gwryglwyr y Tywi a’r Teifi. Termau yw’r rhain fel ‘brest y corwg’ am flaen y cwrwgl, ‘cnocer’ am bastwn i ladd eogiaid, ac ‘ofel’ am ffrâm y cwrwgl.

Cyfrol yw hon i rywun sydd â diddordeb gwirioneddol yn hanes y diwydiant pysgota, ac yn arbennig mewn pysgota â chwryglau. Mae’n waith ymchwil manwl dros ben, a bydd o ddefnydd mawr i bobl sydd yn awyddus i gadw’r diwydiant cwryglau a’i holl draddodiadau yn fyw yn eu cof.

Hawys Tomos