[neidio i'r prif gynnwys | skip to main content]

Doctor Dail 1

Manylion a Disgrifiad y Llyfr | Book Details & Description

  • Awdur: Bethan Wyn Jones
  • Cyhoeddi Ebrill 2008
  • Fformat: Clawr Meddal, 210x148 mm, 80 tudalen

Gwybodaeth byd natur a byd meddygol am ddail, blodau a phlanhigion; mewn lliw llawn drwyddo. Gan golofnydd cyson ar fyd natur yn Yr Herald Cymraeg ac ar Galwad Cynnar BBC Radio Cymru.

Adolygiad Gwales

Ydych chi wedi meddwl erioed a oes mwy o werth i blanhigyn na’i fod yn lliwgar neu’n bersawrus? Neu beth am yr hyn a alwn ni’n chwyn – beth wnawn â hwy? Bwriad Bethan Wyn Jones yw dangos i ni fel y gwnaed defnydd gan ein cyndadau o blanhigion cyffredin, gwyllt fel y danadl poethion, dant y llew, y ddeilen gron a’r banadl. A beth am yr ardd yn yr oes a fu na fyddai fyth heb lwyn o’r wermod wen, hen ŵr neu fintys? Yn yr oes pan oedd arian yn brin a rhaid oedd talu am bob ymweliad â’r meddyg, datblygodd y werin eu meddyginiaethau llysieuol eu hunain gan drosglwyddo’r wybodaeth o un genhedlaeth i’r llall, yn aml ar lafar. Dyfynna’r awdur y darlun traddodiadol a geir o ardd ers llawer dydd yng ngherdd Crwys i’r Border Bach:

Blodau syml pobl dlawd
Oeddynt bron bob un,
A’r llysiau gwyrthiol berchid am
Eu lles yn fwy na’u llun.

Planhigion cyffredin a welwn ar y cloddiau neu yn y perthi, neu rhai mwy ‘hen ffasiwn’ yn ein gerddi, a’u defnydd fel meddyginiaethau yw byrdwn y gyfrol hon, felly.

Ceir gwybodaeth fanwl mewn bocs gwyrdd ar ddechrau pob un o’r deunaw pennod – i ba deulu y perthyn y planhigyn, disgrifiad ohono, ei gynefin, pa rannau a ddefnyddir i greu’r feddyginiaeth a’r enwau eraill a geir iddo. Yna, ceir ysgrif, neu sgwrs ddifyr, am y planhigyn. Wrth ddarllen, bron na chlywch lais Bethan Wyn Jones yn eich cyfareddu fel ar y rhaglen ‘Galwad Cynnar’ ar fore Sadwrn! Mae mor rhwydd i’w ddarllen ag yw i wrando arni. Dengys hefyd ei hoffter o farddoniaeth sy’n disgrifio byd y blodau a phlanhigion gan eu plethu’n gywrain i’r ysgrif.

Mae’r gyfrol hefyd wedi ei darlunio'n arbennig o hardd – lluniau camera llawn lliw o eiddo’r awdur. Nid yn unig y mae gan Bethan Wyn Jones y ddawn i drin geiriau, ond mae’n giamstar efo’r camera hefyd. Cyfrol yw hon i’w mwynhau a’i defnyddio, ac efallai y gallwn adfer rhai o’r hen arferion a’u gwau i’n bywyd modern, prysur ninnau?

Ond, rhaid bod yn ofalus – mae rhybudd pendant ar ddiwedd pob pennod: ‘Peidiwch â defnyddio’r planhigyn hwn fel meddyginiaeth oni bai eich bod yn gwybod sut i wneud y defnydd cywir ohono.’

Edrychwn ymlaen at Doctor Dail 2.

Marian Roberts